Bebeklerde B12 Eksikliği Nedir? Neden Olur?

B12 vitamini, vücuttaki sağlıklı hücresel işlevlerin sürdürülebilmesi için hayati öneme sahip temel vitaminlerden biridir. Vücudun yeterli miktarda B12 vitamini alamaması ya da bu vitamini etkili şekilde kullanamaması sonucu kandaki seviyesinin düşmesi, bebeklerde B12 eksikliğine neden olur. Özellikle büyüme, gelişme ve sinir sistemi fonksiyonları üzerinde belirleyici rol oynayan B12 vitamininin yetersiz olması, yaşamın en hassas dönemlerinden biri olan bebeklikte çeşitli sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Bu nedenle gebelikten itibaren annenin B12 seviyesinin takip edilmesi, emzirme ve ek gıda döneminde bebeğin beslenmesinin doğru şekilde planlanması ve gerekli durumlarda doktor kontrolünde değerlendirme yapılması büyük önem taşır.

Bebeklerde B12 Eksikliği Nedir?

B12 vitamini suda eriyen, mikroorganizmalar tarafından sentezlenen ve temel olarak hayvansal gıdalarda bulunan kırmızı renkli bir vitamindir. İnsan vücudunda B12 vitamininin temel görevlerinin başında; DNA sentezini sağlamak, kırmızı kan hücrelerinin üretimini desteklemek, sinir hücrelerini koruyan miyelin kılıfın oluşumuna katkı sağlamak gelir. Sağlıklı büyüme ve gelişmeyi destekleyen B12 vitaminin, çocukluk çağında, özellikle de ilk iki yaşta, eksik olması bazı rahatsızlıklara yol açabilir. 

Bebeklerde b12 eksikliği, vücudun yeterli miktarda B12 vitamini (kobalamin) alamaması veya alınan vitaminin bağırsaklar tarafından emilememesi sonucunda kanda ve dokularda bu vitaminin kritik seviyelerin altına düşmesi durumudur. Özellikle hızlı hücre yenilenmesi gerektiren dokular, beyin, sinir sistemi ve kan hücreleri, bu eksiklikten en çok etkilenen yapılardır.

Bebeklerde B12 Kaç Olmalı?

Uluslararası bilimsel kaynaklara göre bebeklerde B12 vitamini için önerilen günlük alım miktarları; doğumdan itibaren ilk 6 ay 0.4 mcg, 7-12 ay arası 0.5 mcg, 1-3 yaş arası ise 0.9 mcg’dir. Bu seviyedeki alımın bebekler için beslenme yeterliliğini sağladığı varsayılır.

Bebeklerde sağlıklı bir büyüme takibi için kandaki B12 seviyesinin laboratuvar sonuçlarına göre belirlenmiş güvenli aralıkta olması gerekir. Kullanılan laboratuvar yöntemlerine ve yaşa göre değişiklik gösterse de bebeklerde B12 vitamini için bazı ideal değerler vardır.

Buna göre genel kabul gören bebeklerde b12 referans aralığı şöyledir;

• Normal seviye: Yaklaşık 200-900/1000 pg/mL
• Sınırda: 200-300 pg/mL
• Eksiklik: 200 pg/mL’nin altındaki değerler "belirgin eksiklik" olarak tanımlanır ve nörolojik hasar riskini ciddi oranda artırır.

Laboratuvar sonucu ne olursa olsun, değerlerin her zaman bebeğin klinik tablosuna göre bir çocuk doktoru tarafından yorumlanması gerekir. Bebeklerin metabolizma hızı yetişkinlerden farklı olduğu için 200 pg/mL gibi düşük sınırda kalan değerler bile, bebeklerde klinik belirtilere yol açabilir. B12 eksikliği tedavisinin ardından değerlerin normale dönmesi birkaç ay sürebileceği gibi, bazı bebeklerde bu süreç bir yıla kadar uzayabilir. Bu nedenle düzenli kan takibi büyük önem taşır.

B12 Eksikliği Bebeğe Zarar Verir mi?

Bebeklerde B12 eksikliği zararlıdır ve tedavi edilmediği takdirde kalıcı hasarlara yol açabilir. B12 eksikliği, gelişmekte olan bir bebek için doğrudan bazı zararlar doğurabilir. B12 vitamini, sinir liflerini çevreleyen ve elektrik sinyallerinin hızla iletilmesini sağlayan "miyelin kılıfı" üretimi için olmazsa olmazdır. B12 eksikliği durumunda, sinir iletimi bozulur ve bu durum bebeğin gelişimini doğrudan etkiler.

B12 eksikliğinin bebeğe olası zararlarının başında şunlar yer alır;

Nörolojik hasar: Beyin ve sinir sistemi gelişimi olumsuz etkilenir. Sinir sistemindeki bozulmalar zamanla kalıcı hale gelebilir.

Motor beceri kaybı: Bebeğin oturma, emekleme ve yürüme gibi motor becerileri ile kazanımları olumsuz etkilenebilir. Gerileme veya bu becerilerin hiç kazanılamaması söz konusu olabilir.

Öğrenme güçlüğü: İlerleyen yaşlarda bilişsel sorunlar görülebilir.

Anemi: Özellikle B12 veya folik asit eksikliğine bağlı olarak alyuvarların sağlıksız büyümesi ve kansızlık ortaya çıkabilir.

B12 vitamininin en temel görevi, hücre bölünmesi için gerekli olan DNA sentezini sağlamaktır. Eksiklik yaşandığında, hücre yenilenmesinin en hızlı olduğu dokular olan kan hücreleri ve sinir sistemi, bu durumdan ilk etkilenen bölgeler olur.

Bebeklerde B12 Eksikliği Nasıl Anlaşılır?

Bebeklerde b12 vitamin eksikliği belirtileri yavaş ilerlediği için geç fark edilebilir. Genellikle ilk aylarda belirti vermeyen B12 eksikliği, bebeklerde 3 ila 6 aylık olduklarında klinik bulgular vermeye başlar.

Bebeklerde B12 eksikliğinin belirtileri arasında şunlar vardır;

Halsizlik: Bebeklerde B12 eksikliğinde en sık fark edilen belirtilerden biri halsizliktir. Bebek normalden daha az hareket eder, oyunlara ve çevresine karşı ilgisizleşir.

Uykulu olması: Sürekli uyku hali ve düşük enerji, bebeğin uyarılara geç tepki vermesine ve genel aktivite düzeyinin azalmasına yol açar.

Solgun cilt: B12 eksikliğine bağlı gelişen kansızlık nedeniyle ciltte solgunluk ortaya çıkabilir. Bazı bebeklerde bu solukluk hafif sarımsı bir tonla birlikte görülür.

Kas gevşekliği: Sinir ve kas sistemi de etkilendiği için kas gevşekliği belirginleşebilir. Halk arasında “pelte bebek” olarak tanımlanan bu durumda bebek başını tutmakta zorlanır; baş kontrolü, oturma veya emekleme gibi motor gelişim basamaklarında gecikme yaşanabilir.

Beslenme sorunları: Eksiklik ilerledikçe beslenme sorunları görülebilir. Bebek emmeyi reddedebilir, iştahsızlaşabilir ya da yutma sırasında zorlanabilir.

Gelişimsel duraklama: Yetersiz beslenmeye bağlı olarak boy ve kilo artışı yavaşlar. B12 vitamini sinir sistemi için hayati öneme sahip olduğundan, gelişimsel duraklama ortaya çıkabilir. Bebek daha önce kazandığı bazı becerileri, örneğin gülümseme ya da nesneleri kavrama gibi davranışları kaybedebilir.

Titreme ve konvülsiyonlar: Sinir sistemindeki hasarın bir sonucu olarak kontrolsüz titremeler veya havale nöbetleri görülebilir. Sinir sisteminin ciddi etkilenmesi durumunda titremeler veya konvülsiyonlar (havale nöbetleri) gelişebilir. Bu belirtiler acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Dilde düzleşme: Ağız içinde ise dilde düzleşme dikkat çekici bir bulgudur; dil üzerindeki pütürlü yapı kaybolur, dil parlak, kırmızı ve düzgün bir görünüm alır.

Tüm bu belirtiler, bebeklerde B12 eksikliğinin etkileri şeklinde kendini gösterir. Şüphe durumunda vakit kaybetmeden bir çocuk doktoruna başvurulması, kalıcı gelişim sorunlarının önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Bebeklerde B12 Eksikliği Neden Olur?

B12 vitamini eksikliği bebeklerde birçok nedenden kaynaklanabilse de, çoğu zaman doğum öncesinde başlayan ve beslenme alışkanlıklarıyla doğrudan ilişkili bir durumdur. B12 vitamini gebelik sırasında plasenta yoluyla, doğumdan sonra ise anne sütü aracılığıyla bebeğe geçer. Bu nedenle annedeki B12 düzeyi, bebeğin B12 depolarını doğrudan etkiler.

Bebeklerde B12 eksikliği genellikle şu nedenlere bağlı olarak gelişir;

Annenin B12 eksikliği: Bebeklerde B12 eksikliğinin en sık nedeni anneye bağlı faktörlerdir. Bebek, B12 depolarını gebelik sırasında anneden alır. Anne adayının B12 seviyesi düşükse, bebek doğuştan yetersiz depolarla dünyaya gelir. Yenidoğan bir bebeğin B12 deposu, annesinin gebelik boyunca sahip olduğu B12 seviyesine bağlıdır. Eğer anne hamilelikte eksiklik yaşadıysa, bebek düşük depolarla doğar.

Emzirme döneminde yetersiz alım: Anne sütündeki B12 miktarı, annenin kendi seviyesine bağlıdır. Annenin eksikliği, bebeğe doğrudan yansır. B12 vitamini anne sütü yoluyla bebeğe geçer. Annenin beslenmesinde yeterli B12 yoksa, bebek anne sütü aldığı dönemde ihtiyacını karşılayamaz.

Vegan/vejetaryen beslenme: B12 vitamini sadece et, süt, yumurta, peynir gibi hayvansal kaynaklı gıdalarda bulunur. Hayvansal gıda tüketmeyen ve takviye almayan annelerin bebeklerinde B12 eksikliği gelişme riski belirgin şekilde artar.

Ek gıdaya geçişte beslenme hataları: Ek gıdaya geçiş sürecinde yapılan beslenme hataları da B12 eksikliğine yol açabilir. 6. aydan sonra ek gıdaya başlayan bebeklerin beslenmesinde kırmızı et, yumurta sarısı gibi hayvansal protein kaynaklarına yeterince yer verilmemesi, eksiklik riskini artırabilir.

Emilim bozuklukları: Bazı bebeklerde ise sorun alım değil, emilim bozukluğudur. Çölyak hastalığı, kronik bağırsak enfeksiyonları veya nadir görülen mide-bağırsak hastalıkları, B12 vitamininin emilimini engelleyebilir. Ayrıca B12’nin bağırsaklardan emilmesini sağlayan ve midede salgılanan “intrinsic factor” adlı proteinin eksikliği de B12 yetersizliğine neden olabilir.

Genetik faktörler: Bebeklerde B12 vitamini eksikliğinde daha nadir olarak, genetik faktörler rol oynayabilir. Bazı doğumsal metabolik hastalıklarda vücut B12 vitaminini taşıyamaz veya kullanamaz. Bu tür genetik bozukluklar çok seyrek görülür ancak erken tanı konulmazsa ciddi nörolojik sorunlara yol açabilir.

B12 vitamini, bebeğinizin beyin gelişimi ve sağlıklı büyümesi için çok önemli bir yapı taşıdır. Özellikle anne sütü ile beslenen bebeklerde, annenin B12 düzeylerinin yeterli olması büyük önem taşır. Bu nedenle annenin vitamin depolarının takip edilmesi ve ek gıdaya geçiş sürecinde hayvansal proteinlerin ihmal edilmemesi, bebeğin sağlıklı gelişimi için gereklidir.

Bebeklerde B12 Eksikliği Nelere Yol Açar?

Bebeklerde B12 vitamini eksikliği, yalnızca basit bir besin yetersizliği değil; erken dönemde müdahale edilmediğinde kalıcı nörolojik hasarlara yol açabilen bir sağlık sorunudur. Bu vitamin, vücutta bir anlamda ‘orkestra şefi’ gibi çalışarak hem kan yapımını hem de merkezi sinir sisteminin inşasını yönetir.

B12 vitamini, kan hücrelerinin yapımı ve sinir sisteminin sağlıklı gelişimi için temel bir role sahiptir. Bu nedenle bebeklerde b12 eksikliği, yalnızca kansızlıkla sınırlı kalmaz; aynı zamanda bebeğin fiziksel, zihinsel ve nörolojik gelişimini de olumsuz etkileyebilir.

Bebeklerde b12 vitamin eksikliğinin olası sonuçları şunlardır;

• Motor gelişim geriliği
• Zihinsel gelişimde yavaşlama
• Bilişsel fonksiyonların gelişim aşamasında eksik kalması, öğrenme güçlüğü
• Kas tonusu azalması
• Havale ve titreme
• Aşırı huzursuzluk, ağlama nöbetleri
• Enfeksiyonlara karşı daha savunmasız olma, bağışıklığın zayıflaması
• Kansızlık (megaloblastik anemi)
• Uykuya dalma güçlüğü ve sık uyanma

Bebeklerde B12 Eksikliğine Ne İyi Gelir?

B12 vitamini, suda eriyen ve insan vücudu tarafından üretilemeyen bir vitamindir. Bebekler, ihtiyaç duydukları bu vitamini, anne karnındayken plasenta yoluyla alır. Doğduktan sonra ise anne sütüyle, anne sütü yokluğu ya da yetersizliğinde doktor tavsiyesiyle formül mamayla veya ek gıda aracılığıyla dışarıdan almak zorundadır.

Emzirilen bebeklerde yapılacak ilk ve en önemli adım, annenin kendi B12 seviyesini yükseltmesidir. Anne sütündeki B12 miktarı, doğrudan annenin beslenmesine bağlıdır. Bu nedenle emziren annelerin kırmızı et ve sakatat, balık ve deniz ürünleri, süt, yoğurt, peynir ve yumurta gibi B12’den zengin besinleri düzenli olarak tüketmesi büyük önem taşır. Gerekli durumlarda anneye doktor tarafından B12 takviyesi de önerilebilir.

Anne sütü alamayan veya ek desteğe ihtiyaç duyan bebeklerde ise formül mamalar doktor önerisiyle kullanılabilir. Bebeklerin ihtiyaç duyduğu besinleri sağlaması ve gelişimi için önemli bir alternatif olarak kullanılabilen formül mamalar, bebeklerin büyümeleri ve gelişmeleri için gereken temel besin maddelerini içerir. Protein, karbonhidrat ve yağ gibi makro besin öğelerinin yanı sıra B12 gibi vitaminler ve mineraller de bebek mamalarında yer alır.  Bebek mamalarının içeriğini oluşturan bazı temel besinler ve özelliklerini Bebek Mamalarının İçinde Ne Var? başlıklı yazımızdan okuyabilirsiniz.

Ek gıdaya geçmiş bebeklerde B12 eksikliği saptandığında, doğal beslenme desteği de büyük önem taşır. Bebek ek gıda dönemindeyse, yaşına uygun şekilde kırmızı et, kuzu ciğeri, yumurta sarısı, yoğurt ve peynir gibi süt ürünleri ile somon gibi B12 ve omega-3 açısından zengin balıklar beslenmeye eklenebilir. Bu besinler hem B12 ihtiyacının karşılanmasına hem de bebeğin genel gelişiminin desteklenmesine katkı sağlar.

Eksikliği laboratuvar testleriyle doğrulanan bebeklerde, tıbbi takviyeler de gerekebilir. Hafif ve orta düzeyde eksikliklerde, ağızdan verilen B12 damlaları veya şurupları yeterli olabilir. Daha ciddi eksikliklerde ya da emilim bozukluğu bulunan bebeklerde ise B12 enjeksiyonları tercih edilir. Tedavinin süresi ve şekli, eksikliğin şiddetine göre doktor tarafından belirlenir.

Bebeklerde b12 eksikliği saptandığında, tedavi mutlaka doktor kontrolünde planlanmalı ve bebeğin yaşına, beslenme şekline ve eksikliğin derecesine göre uygun yaklaşım belirlenmelidir. Bebeklerde B12 eksikliğinin tedavisi, tek başına beslenme ya da takviye ile değil, doktor takibi altında bütüncül bir yaklaşımla ele alınmalıdır. Erken tanı ve doğru tedaviyle, B12 eksikliğine bağlı olası gelişim sorunlarının önüne geçmek mümkündür.

Bebeklerde B12 Vitamini Ne Zaman Alınmalı?

Bebeklerin yaşamın ilk dönemindeki en önemli B12 vitamini kaynağı annedir. Doğumdan itibaren bebekler, B12’yi anne sütü ile alır. Bu nedenle hem gebelikte hem de emzirme döneminde annenin B12 düzeyinin yeterli olması büyük önem taşır.

Yaklaşık 6. aydan sonra ek gıdaya geçildiğinde, bebeğin beslenmesine B12 içeren besinlerin yaşına uygun şekilde eklenmesi gerekir. Bu dönemde yapılan beslenme hataları, özellikle hayvansal kaynaklı gıdaların yeterince verilmemesi, B12 depolarının azalmasına yol açabilir. Bu nedenle ek gıda süreci dikkatle planlanmalıdır.

Bebeklerde B12 takviyesi rutin olarak verilmez. Takviye ancak kan tahlilleriyle eksiklik saptandığında ve doktor önerisiyle başlanmalıdır. İdeal yaklaşım; 6. ay ve 1. yıl sağlık kontrollerinde, doktorun gerekli görmesi halinde kan değerlerinin değerlendirilmesidir. Özellikle riskli gebeliklerden doğan bebeklerde doğum sonrası erken dönemde, ek gıdaya geçiş sürecinde 6. ayda ve motor gelişimin hızlandığı 1 yaş civarında B12 düzeylerinin kontrol edilmesi koruyucu bir yaklaşımdır. B12 güvenli bir vitamin olsa da, bebeklerde doz mutlaka kilo ve kan değerlerine göre ayarlanmalı ve her zaman doktor gözetiminde verilmelidir.

Bebeklerin büyüme ve gelişiminde B12 gibi önemli bir diğer vitamin de D vitaminidir. Genellikle ‘güneş ışığı vitamini’ olarak da bilinen D vitamininin bebeklerde yeterli miktarlarda bulunması pek çok fayda sağlarken, eksikliği de bazı rahatsızlıkları beraberinde getirebilir.  Siz de bunların neler olduğunu öğrenmek için Bebeklerde D Vitamini Eksikliği Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi ile ilgili yazımızı okuyarak bilgi sahibi olabilirsiniz.